Tekst: Natalia Bursiewicz
Rysunki: Kamil Imielski

ROSJA

Obawiaj się kozła z przodu, konia z tyłu, a człowieka ze wszystkich stron .




Etykieta biznesowa

Bez trudu nie wyłowisz i rybki ze stawu .

Obcokrajowiec przyjeżdżający do Rosji w interesach, powinien stawić się punktualnie na umówione spotkanie. Nie oznacza to jednak, że strona rosyjska pojawi się na czas. Swoim spóźnieniem bowiem będzie sprawdzać cierpliwość interesanta. Nie należy się również spodziewać przeprosin z tego powodu. Nie wypada też w żaden sposób komentować zachowania Rosjan, ponieważ można się narazić na nieprzyjemności. Typowym powitaniem jest mocny uścisk dłoni połączony z utrzymaniem kontaktu wzrokowego oraz odpowiedni do pory dnia zwrot powitalny. Zaraz potem następuje wymiana wizytówek. Jedna strona powinna być wydrukowana w języku angielskim, druga cyrylicą. Dobrze widziane jest umieszczenie na wizytówce tytułu naukowego.

W Rosji niebagatelną rolę odgrywają znajomości, dzięki którym możliwe jest szybsze załatwienie wielu kwestii. Dla Polaków nie jest to nic nowego. Tzw. „wtyki” na odpowiednich stanowiskach nadal wyraźnie pomagają w interesach i dojściu do celu. Przydatne może się także okazać wręczanie upominków i prezentów.

W trakcie spotkania biznesowego oczekuje się od interesanta efektywnego wykorzystania czasu, perfekcyjnego przygotowania, konkretów, liczb, zestawień. Rosjanie postrzegają negocjacje w kategoriach przegrany-wygrany. Nie wierzą w optymistyczną wersję zakończenia szczęśliwego dla obu stron. Kompromis zaś jest dla nich synonimem słabości. Dlatego też prowadzą negocjacje aż do momentu pojawienia się propozycji ustępstw. Nic nie jest jednak pewne aż do podpisania ostatecznego kontraktu czy umowy. Nierzadko zdarza się, że spotkania są przerywane przez inne sprawy. Rosjanie mogą też niekiedy stracić panowanie nad sobą, unieść się lub wyjść ze spotkania. Z trudem przychodzi im również przyznawanie się do błędów, szczególnie publicznie.

Rosjanie mają dość fatalistyczne podejście do życia, przede wszystkim starsze pokolenie. Młodsi bywają pozytywniejsi i bardziej otwarci. Nie zmienia to faktu, że w dalszym ciągu spotyka się negatywną odpowiedź na prośbę czy zapytanie. Nie jest to wprawdzie ostatnie słowo. Po dłuższym naleganiu może ono ustąpić na rzecz zgody i współpracy. Takie zachowanie tłumaczy się uwarunkowaniami politycznymi. W okresie komunizmu nie zachęcano pracowników do odpowiedniego, taktownego zachowania w stosunku do klientów. Stąd typową reakcją na jakiekolwiek pytanie było radykalne „NIE”.


Praca w Rosjii

Cegła do cegły – będzie dom .

Rosyjskie społeczeństwo jest w dużej mierze dobrze wykształcone. Nie ma zatem większego problemu z pozyskaniem wykwalifikowanych pracowników, szczególnie w dziedzinach technicznych. Sukcesywnie wzrasta ilość osób ze znajomością języków obcych. Oczywiście najlepsza sytuacja jest w dużych aglomeracjach, jak Moskwa i Petersburg, a gorsza w regionach peryferyjnych . Moskwa z ponad 10 milionami mieszkańców jest jednym z największych i najważniejszych ośrodków ekonomicznych na świecie. Znajdują się tam przedstawicielstwa znacznej części rosyjskich przedsiębiorstw oraz filie międzynarodowych korporacji. Z napływem obcokrajowców rosyjskie społeczeństwo i miasta sukcesywnie się zmieniają. Niemniej jednak wciąż cechą charakterystyczną rosyjskich firm jest przestrzeganie hierarchii. Niezwykle respektuje się wiek, rangę oraz stanowisko. Dyrektor ma niepodważalną władzę i pełną decyzyjność w zakresie negocjacji, rozwoju firmy i podpisywania umów o współpracy. Warto też podkreślić, że stosunek do kobiet w biznesie nadal należy do pełnych rezerwy. Dlatego też muszą one nierzadko odważnie i konsekwentnie udowadniać swoje umiejętności.

Motywacja rosyjskich pracowników

Drzewo oceniaj podług plonów, a człowieka – podług pracy .

Dawni rosyjscy dyrektorzy posiadający szerokie uprawnienia, motywowali pracowników w pozafinansowy sposób. Dopiero po 1987 roku dopuszczono do powstawania spółek joint venture. Wraz z wprowadzeniem wolnego rynku zmieniła się także motywacja. Nowym właścicielom firm zależało na szybkim rozwoju korporacji, musieli więc wyraźnie inwestować w swoich pracowników. Natomiast dla pracowników rosyjskich ważnym elementem stało się legalne zatrudnienie, umożliwiające zdolność kredytową oraz dodatkowe świadczenia socjalne, nade wszystko ubezpieczenie zapewniające bezpłatne usługi lekarskie. Z XVIII Ogólnobranżowego Raportu Płacowego z września 2009 roku wynika, że do podstawowych bodźców motywacyjnych pracowników rosyjskich zaliczyć można :
•    wysokość zarobków,
•    życzliwość współpracowników,
•    szacunek ze strony współpracowników,
•    szansę na rozwój,
•    pewność zatrudnienia.
Ponadto rosyjskich pracowników do pracy motywują:
•    premia – zatrudnieni są bardziej zmotywowani do pracy, jeżeli wiedzą, za co mogą otrzymać premię,
•    przekonanie o nagrodzie za wykazanie się nieprzeciętnymi wynikami i szczególnymi osiągnięciami.


Różnorodność kultury biznesowej

Ryba szuka, gdzie głębiej, a człowiek – gdzie lepiej .

Współczesny obraz kultury biznesowej w Rosji jest złożony i trudny do zrozumienia, ponieważ wymaga znajomości sytuacji historyczno-politycznej ostatnich kilkudziesięciu lat i obecnej. Szybkie i niekiedy chaotyczne zmiany w XX-wiecznej Rosji stworzyły ogromną przepaść pomiędzy starszym i młodszym pokoleniem. Doprowadziły również do powstania zróżnicowanej kultury biznesowej. Doktor Elena Groznaya, zajmująca się stosunkami międzykulturowymi, wyróżnia trzy grupy kultury biznesowej w Rosji: Technokraci, Pierwsi przedsiębiorcy, Nowocześni Rosjanie . Różnice między nimi uwidaczniają się w przyjętym systemie wartości oraz stosunku do pracy.


Rosyjski Technokrata

Przedstawiciele rosyjskich Technokratów reprezentują klasyczny, sowiecki zestaw wartości. Są to eksperci techniczni. Wielu z nich uzyskało wykształcenie w prestiżowych sowieckich uczelniach. Są wysoce wykwalifikowani i kreatywni. Pomimo zmian i rozwoju kraju, nadal odgrywają ważną rolę, prowadząc zwykle postsowieckie przedsiębiorstwa państwowe. Zazwyczaj brakuje im jednak formalnej edukacji menadżerskiej. Stąd też zarządzanie przez nich zasobami ludzkimi opiera się na intuicji i własnym doświadczeniu. Wychowani w komunistycznym systemie mają tendencję narzucania kolektywnego systemu pracy. W prowadzonych przez nich przedsiębiorstwach bardzo dobrze widoczny jest układ hierarchiczny. Decyzje podejmowane są wyłącznie przez dyrektora. Każdy pion pracuje oddzielnie i ma jasno wyznaczone zadania. Relacje biznesowe w tej grupie opierają się na zaufaniu. Dba się więc o utrzymanie bliskich i przyjaznych kontaktów pomiędzy jej członkami. Nierzadko podpisanie nowej umowy jest w związku z tym wynikiem odpowiednich znajomości. Reprezentanci tej grupy są nieufni w stosunku do obcokrajowców. Bywają także formalni i zdystansowani.



Pierwsi przedsiębiorcy

Pierwsi przedsiębiorcy pojawili się w Rosji na początku lat 90. Otworzyli oni prywatne firmy w postsowieckiej Rosji i w szybkim tempie osiągnęli ogromne zyski. Często mówiono o nich, że zbudowali swoje fortuny nielegalnie i należą do grup kryminalnych. Nie mieli więc wśród rodaków pozytywnej opinii. Istniało również przekonanie, że są źle wychowani, brak im odpowiedniego wykształcenia i nie znają języków obcych. Elena Groznaya podkreśla, że nie powinno się uogólniać i przypisywać powyższych cech wszystkim reprezentantom tej grupy. Wielu z nich nie miało bowiem żadnego kontaktu ze światem przestępczym. Byli zmuszeni jednak wyrobić w sobie pewne cechy, które pozwoliły im przetrwać w nowym środowisku i zbudować fundamenty biznesu. Cechami wyróżniającymi tę grupę są: odwaga, pragmatyzm, stanowczość i elastyczność. Nazywani często „twardymi negocjatorami” w bezpośredni i ostry sposób dyktują warunki. Można z nimi nawiązać współpracę, po uprzednim zbudowaniu zaufania oraz przedstawieniu satysfakcjonujących profitów.


Nowoczesny Rosjanin

Pokolenie młodych Rosjan jest dobrze wykształcone, zna języki obce i inwestuje w swój rozwój. Dlatego zdobywają coraz większą siłę. Reprezentanci tej grupy są wpatrzeni w zachodnie wzorce. Wyglądają jak biznesmeni z innych krajów. Nie boją się obcokrajowców. Łatwiej z nimi nawiązywać kontakty i przeprowadzać interesy. Mają indywidualne podejście do pracy i życia. Mowa jednak o tych, którzy mieszkają w dużych miastach, jak Moskwa czy Petersburg.

Wspólną cechą trzech grup jest dość elastyczny stosunek do zasad i przepisów. Omijanie ich to w Rosji niemalże tradycja. Wszyscy też wierzą, że każdy problem da się w jakiś sposób rozwiązać – trzeba tylko znaleźć odpowiednią drogę. W większości przypadków dominuje kolektywny system pracy. Praca indywidualna i wszelka inicjatywa były latami tłumione przez władze. Przyzwyczajono się więc, że grupa daje poczucie bezpieczeństwa i siły.


Rosyjskie biuro

Naprzód się nie wyrywaj, w tyle nie zostawaj, środka się zawsze trzymaj .

Projekt współczesnego biura w Rosji opiera się na dynamice, energii oraz idei otwartości. Widoczne są dwie tendencje wystroju: amerykańska i europejska. Styl amerykański uwidacznia się w funkcjonalności, jasno określonym motywie wiodącym i zdecydowanym charakterze, który chce być wyróżniony przez dyrektora firmy. Styl europejski natomiast jest bardziej demokratyczny. Dopuszcza mieszanie konwencji i kontrastowe zestawienia. O wyglądzie biura decyduje główny dyrektor firmy. Od jego preferencji oraz upodobań estetycznych zależeć będzie zarówno specyfika pomieszczenia, jak i jego wystrój. W Rosji spotyka się dwa systemy organizacji przestrzennej biura. Pierwszy opiera się na zespole korytarzy i serii niedużych biur przeznaczonych dla niewielkiej ilości osób. Drugi to open space, który charakteryzuje jednolity design, przestronność i zmienność. W wielu biurach spotyka się jednak połączenie tych dwóch rozwiązań. Bardzo lubiany jest styl staroangielski. Stosuje się go przede wszystkim w gabinetach dyrektorów banków, ponieważ kojarzy się z prestiżem, rzetelnością i szacunkiem. Artystyczne, nieco odważniejsze realizacje zdarzają się w firmach usługowych. Coraz większą popularnością przy projektowaniu biura cieszą się rozwiązania ergonomiczne. Przyczyniają się one do zwiększenia efektywności pracy, a to dla Rosjan ma niebagatelne znaczenie. Stąd też rosnące zapotrzebowanie na specjalistów zajmujących się dostosowaniem pracy do możliwości psychofizycznych człowieka.

Dodaj komentarz