Tekst: Natalia Bursiewicz

Design… jest wyrazem zdolności ludzkiego umysłu, aby wznieść się ponad.
George Nelson

W dziedzinach sztuki i architektury, gdy mówimy o innowacyjnych projektach, mamy na myśli nowatorskie rozwiązania technologiczne, inżynieryjne, nietypowe zestawienia brył i materiałów oraz zaskakujący wygląd struktur. Po łacinie „innovatio” oznacza ‘odrodzenie’. Dzisiaj nowo powstające, futurystyczne realizacje architektów wpływają na ożywienie ośrodków miejskich. Rysunki obiektów wykonane przez dziewiętnastowiecznych wizjonerów są poddanej ponownej analizie, a następnie śmiało wykorzystywane. Technologia już na to pozwala. Mówimy więc o odrodzeniu zakurzonych modeli, zapomnianych szkiców i szalonych idei. Odrodzenie jest też jednak rozumiane jako oryginalne spojrzenie na przestrzeń i formę. Przodują w tym tacy architekci, jak Zaha Hadid, Jean Nouvel, Norman Foster, czy Rem Koolhaas, którzy zostali wyróżnieni nagrodą Pritzkera za znaczący wkład w rozwój otoczenia człowieka, a w szczególności w jego środowisko budowlane.

Mówi się, że możliwości twórcze ogranicza jedynie wyobraźnia architektów. Wszystko wskazuje na to, że Zahy Hadid nic nie jest w stanie ograniczyć. Nikt by się więc nie zdziwił, gdyby właśnie od niej usłyszał słowa: „Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga”. Brytyjska architekt irackiego pochodzenia konsekwentnie zaskakuje obserwatorów nietuzinkowymi koncepcjami przestrzennymi. Przez wiele lat była jednak uważana za „papierowego architekta”, którego szkice nie mogą zaistnieć w trójwymiarze.

Ona sama opowiada o swojej fascynacji twórczością radzieckich konstruktywistów –Kazimierza Malewicza i El Lissitzky'ego. Zanim zaczęła projektować budynki, malowała obrazy inspirowane ich geometrycznymi kompozycjami. Co więcej, nadal interesuje się ich utopijnymi wizjami architektonicznymi. Za przykład mogą posłużyć dwie początkowe realizacje Hadid: niewielka remiza strażacka na terenie słynnej fabryki mebli Vitra w Weil am Rhein (1994 r.) i skocznia narciarska w Innsbrucku (2002 r.), w których wyraźnie zostały wyróżnione formy geometryczne. Pierwszym dużym projektem Hadid, który od razu okazał się sukcesem, było Centrum Sztuki Współczesnej w Cincinnati w Ohio zbudowane w latach 2001-2003. Ten złożony z białych i czarnych prostopadłościanów gmach przyniósł Hadid nagrodę Pritzkera. Było to niezwykle istotne wydarzenie, ponieważ po raz pierwszy w historii została wyróżniona kobieta.

Ponadto Pritzkera przyznaje się za całokształt twórczości, a w tym przypadku nagrodzono osobę posiadającą na swoim koncie tylko jeden duży projekt. Urodzona w 1950 roku Zaha Hadid ukończyła studia architektoniczne w Architectural Association w Londynie. Początki jej kariery związane są z pracownią Rema Koolhaasa Office of Metropolitan Architecture (OMA). Nie pracowała tam jednak długo. Indywidualne spojrzenie na przestrzeń i znajdujący się w niej obiekt oraz bezkompromisowość sprawiły, że w 1980 roku postanowiła otworzyć własne studio projektowe

Zaha Hadid Architects. Moment ten wyznaczył początek poszukiwania przez Hadid form ekspresyjnych, zmiennych, elastycznych. Jak podkreśla, inspiracje czerpie z otaczającego ją krajobrazu. W wywiadzie dla „The Guardian” podkreśla, że stara się odkrywać nową architekturę i formy planowania przestrzennego, które odpowiadają współczesnym nam czasom. Następnie dodaje: „Rozpoczęłam profesjonalną działalność starając się stworzyć budynki, które błyszczałyby jak pojedyncze, odizolowane diamenty. Teraz chciałabym je połączyć, stworzyć nowy rodzaj krajobrazu, płynąć i rozwijać się wraz ze współczesnym miastem i jego mieszkańcami”.

Design jest tym, co widzisz, gdy zamkniesz oczy… Obserwacja jest najpiękniejszym sposobem myślenia… Design zabiera przemyślaną linię na spacer.
Alfredo Häberli

Wnętrza budynków komercyjnych zaproponowanych przez pracownię Zahy Hadid są odbiciem nowoczesnej struktury zewnętrznej. Z jednej strony podążają za aktualnymi trendami, z drugiej – idealnie oddają styl i upodobania architektki, która niechętnie decyduje się na ustępstwa. To, co projektuje, jest więc swoistą scenografią z odpowiednio dobranymi elementami, nastrojem i wyrazem. Zdecydowanie odrzuca tradycyjne reguły i horyzontalno-wertykalne schematy aranżacji wnętrz, na rzecz niekonwencjonalnych rozwiązań. Ściany wydają się dzielić i zaokrąglać, podłogi rozchodzić, warstwy przenikać, sufity zaś płynnie falować.

Dzięki temu przestrzenie wchodzą ze sobą w spontaniczny dialog. Różnorodność wykorzystywanych tworzyw i bogactwo struktur budują wielopłaszczyznowe kompozycje, które wpływają na spójny odbiór całości. Zabieg ten nie sprawia jednak wrażenia chaosu, czy też nieporządku. Wręcz przeciwnie – pozostawia poczucie przestronności, ładu i plastyczności.
Z pewnością dwiema cechami, z którymi mogą być kojarzone projekty Hadid, są mobilność i wielofunkcyjność. Korzystanie z najnowszych materiałów pozwala dowolnie kształtować formy użytkowe, więc mogą mieć różnorodne zastosowanie. Ułatwia to w dużej mierze aranżację wnętrza, szczególnie w przypadku przestrzeni biurowej, która powinna być elastyczna, funkcjonalna oraz wytrzymała na intensywną eksploatację.

Będziemy mogli postrzegać przestrzeń tylko, kiedy się uwolnimy od ziemi, kiedy zniknie punkt oparcia.
Kasimir Malevich

Czasami trudno pozbyć się wrażenia, że budynki Zahy Hadid wcale nie przypominają budowli, do których jesteśmy przyczajeni. Wyglądają jak kosmiczne struktury, w których zdecydowanie pominięto zasadę symetrii. Elewacje wyginają się, łamią i niespodziewanie zanikają. Intrygują, bo nie unaoczniają wnętrza. Centrum Biznesu i Rozrywki Jesolo Magica we Włoszech projektu Zahy Hadid i Patrika Schumachera zostało ukształtowane na wzór gigantycznej rzeźby o obłych formach. Poszczególne elementy bryły, według Hadid przypominają płatki kwiatów, które rozkładają się ukazując centralnie położony plac.

Założenie podzielone jest na dwie części. W jednej będzie się mieścić centrum handlowe i sportowe otoczone przestrzenią publiczną i parkingiem. W drugiej natomiast znajdzie się hotel, centrum konferencyjne oraz pomieszczenia biurowe. Całość ma być zatopiona w zieleni. Rozległe trawniki oraz park idealnie uzupełnią ofertę rekreacyjną. Jesolo Magica jest przestrzenną zagadką. Nieregularne formy nie zawierają rozpoznawalnych brył geometrycznych. Płynne linie nasuwają skojarzenia bardziej z dziełem natury, niż inżynierii. Zewnętrzna, organiczna fasada zakłada wiele możliwych sposób ukształtowania wnętrza.

W rzeczywistości, dla patrzącego na obiekt, struktura wewnętrzna jest niewiadomą. Mało prawdopodobne, by ukrywała tradycyjne schematy aranżacji, wystroju oraz podziałów. Skłonni jesteśmy przypuszczać, że po wejściu zaskoczą nas absolutnie niekonwencjonalne rozwiązania przestrzenne. Jest to interesujący sposób na zaintrygowanie klienta. Dodatkowo nowatorskie, awangardowe bryły kryjące futurystyczne wnętrza, zdecydowanie wpływają na poprawę wizerunku firmy. Stają się nietypową wizytówką zachęcającą do przyjrzenia się takiej instytucji. Warto podkreślić, że w przypadku projektu wnętrza, w którym sama struktura ścian funkcjonuje jako swoiste, pełen niedopowiedzeń dzieło sztuki, właściwie nie jest konieczna dodatkowa dekoracja.

Design jest okazją do kontynuowania opowiadania historii, a nie tylko do podsumowania wszystkiego.
Tate Linden

Zaha Hadid za pomocą swoich realizacji architektonicznych opowiada historie czerpiące z bogatego repertuaru form roślinnych, symboli i literackich metafor. Propozycja luksusowego kompleksu biurowo-handlowego Stone Towers w Kairze wydaje się nawiązywać do lokalnych tradycji poprzez reinterpretację wzorów matematycznych, odwzorowanie skomplikowanej siatki urbanistycznej miasta oraz występujących w nim tendencji wertykalnych.

Sekwencja powtarzających się, rozczłonkowanych wież wraz z przyległymi ogrodami i sztucznymi akwenami wodnymi może być dobrym rozwiązaniem, szczególnie biorąc pod uwagę egipskie temperatury. Rzeźbiarska struktura elewacji wpływa na dynamiczną grę światła i cienia. Silne kontrasty są dopełnieniem niektórych fragmentów przestrzeni.

Niczym żywy obraz pojawiają się i znikają w zależności od pory dnia i natężenia światła. Znajdujące się w takim obiekcie biura balansują wręcz na granicy konstrukcyjnych możliwości. Wszelkie nowości technologiczne stają się tam nieodłączną częścią aranżacji wnętrza. Gdy projekt zostanie zrealizowany, biura Stone Towers będą jednymi z nowocześniejszych i bardziej ergonomicznych. Mają one być idealnie przystosowane do warunków atmosferycznych występujących w Kairze oraz odpowiadać potrzebom mieszkańców i właścicieli firm olbrzymiej metropolii.