Od stuleci zmysł węchu jest istotny, choć często niedoceniany spośród wszystkich zmysłów. Zmysły informują nas o otaczającym świecie mimo, iż na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z ich działania. Ostatnio można zaobserwować zainteresowanie marketingiem sensorycznym, czy też korzyściami marketingu zapachowego w relacji z klientem. A jak ważny jest zapach w pracy?

Węch na co dzień
Zazwyczaj nie zwracamy uwagi na zapachy, gdyż w większości są one w tak małej dawce, że świadomie ich nie analizujemy. Natomiast działanie ich jest odnotowywane nieświadomie.  Zapachy są wokół nas, czy tego chcemy, czy nie. Rozsądne byłoby wykorzystanie tego stanu rzeczy. W domu swobodnie można stosować aromaterapię, która dzisiaj jest używana jako środek relaksacyjny  lub służący poprawie  osobistej wydajności. A czy można ją przenieść do miejsca pracy?

Zapach w pracy nie tylko do pracy
W miejscu pracy – nie ważne czy to biuro, salon, punkt obsługi klienta – zastosowanie komunikacji zapachowej może spełnić kilka zadań. Z jednej strony mechanizm: zapach-emocja-reakcja może spowodować wzrost sprzedaży produktów, czy też ugruntować dobry wizerunek miejsca sprzedaży. Zapach korzystnie wpływa na zachowania konsumenckie, co długofalowo oddziaływuje na obroty firmy, stanowiąc tym samym wspomagające narzędzie komunikacji marketingowej. Z drugiej strony zapachy mogą także wzbogacić miejsce pracy, przyczynić się do komfortu psychofizycznego pracowników. Zapachy bowiem są często opisywane jako silne narzędzie redukujące subiektywnie odczuwany stres i uczucie przeładowania pracą. Okazuje się, że olejek neroli oraz olejek walerianowy mogą spowodować niższy poziomu stresu. Ponadto zapachy stymulują proces uczenia się i zapamiętywania. Chociażby olejek rozmarynu i cytryny, które mają pozytywny wpływ na zdolności zapamiętywania oraz odtwarzania z pamięci. Przyjemne warunki pracy bez stresu, pomagające w zapamiętywaniu oraz ułatwiające wykonywanie zadań, mają oczywiście także wpływ na wydajność takiego pracownika.

Bodźce węchowe a efektywność pracy
Tworzenie przyjemnego miejsca pracy z pewnością jest rzeczą ważną. Jednakże warto, by z dobrym nastrojem szła w parze efektywna praca. Argumentów zastosowania zapachów do zwiększenia wydajności pracy dostarczają nam badania. Na przykład zapach może być użyty efektywnie, aby pozytywnie wpływać na ludzkie zachowanie. W pewnym badaniu dzieci w wieku szkolnym, osiągnęły lepsze wyniki podczas wykonywania zadania zwanego „paper-and-pencil”, właśnie w obecności zapachu. W kompletnie innym zadaniu, lecz z tym samym zapachem, ich wyniki były znacznie lepsze, niż wyniki w grupie kontrolnej. Jak widać zapachowe warunkowanie klasyczne, może mieć pozytywny wpływ na zachowanie ludzi. Natomiast w innych badaniach przeprowadzonych w 2003 roku wykazano, że zapach mięty pieprzowej może pozytywnie wpłynąć na szybkość i dokładność pisania na maszynie. Zapach ten  może spowodować podwyższenie generalnej uwagi, skupienia, dzięki czemu uczestnicy badania mogli być skupieni na ich zadaniu i podwyższyć przez to swoją skuteczność. Jednakże sam fakt pozytywnego wpływu zapachu na wyniki pracy nie jest wystarczający. Należy umiejętnie zaplanować komunikację zapachem oraz moment jego aplikacji w stosunku do zamierzonych celów.


Jaki zapach? O jakiej porze? Do jakiej pracy?
Szalenie istotne okazuje się odpowiednie dobranie komunikatu zapachowego do rodzaju, długości czasu trwania pracy, jak również do momentu, w którym jest sensowne jego zastosowanie. Jeśli chodzi o rodzaj wykonywanej pracy i wpływ zapachu na jej efektywność, zapach cyprysu okazuje się być bardziej preferowany po pracy fizycznej, niż przed nią. Woń pomarańczy może mieć niekorzystne konotacje po pracy fizycznej. Korzystne do zajęć umysłowych okazuje się wdychanie nasion jałowca po pracy. Ponadto większości znana z działania relaksacyjnego lawenda, może pomagać w utrzymaniu uwagi podczas długotrwałych zadań. Generalnie do prac bardziej angażujących, korzystniejsze są zapachy uwodzicielskie, kuszące, jak właśnie lawenda, niż zapachy stymulujące. Dzieje się tak, ponieważ nadmierna stymulacja do działania powoduje spadek czujności. Ponadto, w wyniku porównania powietrza wzbogaconego o zapach mięty pieprzowej z poziomem wykonywania zadań, naukowcy doszli do wniosku, że realizacja zadania była ewidentnie lepsza w czasie, kiedy zadanie było o podwyższonym poziomie trudności. Natomiast efektu tego nie uzyskano przy zadaniach relatywnie łatwych.

Zapach a płeć
Nie tylko dobór zapachu do działania, ale również do płci osób je wykonujących, może mieć wpływ na efektywność pracy. Jednym z przykładów jest zastosowanie zapachu lawendy, która zazwyczaj stanowi główny zapach używany w celach relaksacyjnych. Z badań wynika, że u kobiet zapach ten powoduje  wysoki poziom relaksacji, obniża poziom przygnębienia, złości i agresji oraz poprawia zdolności kognitywne podczas wykonywanych zadań (szybkość i dokładność liczenia). U mężczyzn zapach lawendowy był przyczyną redukcji relaksacji i mógł doprowadzić do stanu wzmożonego fizycznego pobudzenia.

Jak widać, dobre zidentyfikowanie osób pracujących w danym miejscu, rodzaju pracy, jaki wykonują oraz momentu ich realizacji, może mieć znaczenie w czasie projektowania wnętrza pod względem zapachowym. A jak to wygląda od strony designu?

Smell Design
Generalnie architektura stanie się bardziej zorientowana na zmysł węchu. Kilka dekad temu architekci postrzegali oświetlenie jako oznakę luksusu. Teraz nadchodzi czas zapachu, który coraz częściej będzie stosowany w celu wyróżnienia zmysłowych elementów, zarówno w publicznych, jak i prywatnych przestrzeniach. Przykładów hoteli, kasyn, czy SPA i salonów sprzedaży, w których już jest stosowany smell design, czyli uzupełnienie przestrzeni o integralny bodziec zapachowy, jest niezliczona ilość. Na pewno wymienić należy tutaj hotel Westin, Sheraton, Hyatt, MGM Grand, ale również Starbucks, Abercrombie&Fitch. Oprócz zwiększenia przychodów firmy, pozytywnie działający i odpowiednio dobrany do wizerunku firmy zapach, może stanowić integralny element tzw. corporate identity, czyli integralnego wizerunku firmy. Na przykład za pomocą miłego zapachu uzyskiwane są pozytywne skojarzenia klienta z firmą. Czy oby na pewno pracownik jest tylko pracownikiem, a klient klientem? Pracodawcy korzystają z komunikacji zapachowej także w relacji z pracownikami, bo w ten sposób wzmacnia się ich pozytywne skojarzenia z pracodawcą i jego autorytetem. Poza tym zapach dobrze dobrany do barw firmy, będzie pozytywnie wpływał na odbiór produktu, dzięki procesowi synergii. Dzieje się tak, ponieważ organizm nie traci czasu na przetwarzanie niespójnych informacji, lecz bardziej holistycznie je upatruje, stając się nie tylko zadowolonym, efektywnym pracownikiem, ale również orędownikiem, sprzedawcą, czy lojalnym klientem firmy.