Tekst: Anna Kępińska

Myślenie o zjawisku ergonomii we współczesnym świecie ogniskuje się wokół dwóch zagadnień. Pierwszym z nich są kwestie związane z podejściem fizjologicznym, które niewątpliwie dominowało w dotychczasowym ujęciu tej dziedziny wiedzy. Zakłada ono mianowicie, iż najistotniejszą sprawą z punktu widzenia ergonomii jest dostarczenie pracownikowi takiego środowiska, które pozytywnie wpłynie na jego zdrowie. Ważne zatem w takim ujęciu stają się przede wszystkim zagadnienia dotyczące zapobiegania wszelkim schorzeniom kręgosłupa, który jest newralgicznym mechanizmem w organizmie człowieka, reagującym intensywnie na czynności oraz stany powstałe w wyniku wykonywania pracy. Z perspektywy fizjologicznej istotne jest także przeciwdziałanie chorobom związanym z układem krwionośnym wywołującym nadciśnienie oraz zawały serca. Myślenie tego typu stawia w centrum dociekań ergonomicznych sprawy dotyczące zdrowia, starając się ze środowiska związanego z pracą wyeliminować czynniki powodujące, bądź też wymuszające tak zwane niezdrowe zachowania.


Oczywiście stanowisko takie obarczone jest pewnymi niekonsekwencjami  zasadzającymi się chociażby na niemożliwości precyzyjnego wydzielenia sfery pracy od strefy życia prywatnego. A co za tym idzie dokładnego ustalenia, iż to właśnie środowisko zawodowe powoduje pewne choroby u pracownika, nie zaś na przykład jego niezdrowy styl życia oraz odżywiania poza godzinami pracy. Ponadto podejście fizjologiczne w skrajnej formie przybiera postać rygorystycznego strażnika, który z wnikliwością oraz podejrzliwością przelicza centymetry dzielące głowę pracownika od ekranu komputera, mierzy kąt, pod którym powinny układać się jego kolana oraz nadgarstek. Takie nastawienie skazane jest w dłuższej perspektywie na porażkę ze względu na małą elastyczność proponowanych rozwiązań. W związku z tym odmienna wizja ergonomii skupia się w dużej mierze na zaakcentowaniu kwestii zogniskowanych wokół zagadnień wynikających z psychologii pracy. Zakłada ona, iż nie istnieją sztywne reguły, których zastosowanie pomogłoby wszystkim. Ratunkiem w takiej sytuacji staje się zaakceptowanie indywidualizmu jako nadrzędnego elementu kształtującego system myślenia, skupiony wokół zagadnień ergonomicznych. Stanowisko takie zwraca szczególną uwagę na sferę psychospołeczną, w jej dobrym zorganizowaniu upatrując źródła dobrostanu korzystnie wpływającego na pracownika. Podejście to akcentuje dużą rolę wytworzenia mobilnego modelu pracy, w którym dobrze będą się czuć zarówno  preferujący statyczność jak i  pracownicy ceniący sobie dużą swobodę ruchu podczas wykonywania czynności zawodowych. Oczywiście w praktyce najlepiej jest, jeśli dwie przedstawione wyżej opcje wzajemnie się uzupełniają, nie zaś ze sobą rywalizują. Jedno jest pewne – odmienne sposoby myślenia o ergonomii stykają się w punkcie dotyczącym myślenia ekonomicznego, a ergonomia stanowi istotne narzędzie obniżania kosztów związanych z procesem wykonywania pracy.

Praktycy zagadnień związanych z ergonomią na polskim rynku

Redakcja magazynu "Office & Facility" zwróciła się z prośbą do polskich producentów, dystrybutorów oraz importerów mebli biurowych o podanie definicji ergonomii, którą kierują się podczas swojej pracy, w szczególności zaś w trakcie trwania rozmów z klientami. We wszystkich wypowiedziach zwrócono uwagę na aspekt relacyjności. Katarzyna Bukowiecka z Działu Marketingu firmy Profim wyjaśnia: "W teorii, ergonomia to dyscyplina naukowa, zajmująca się wyjaśnianiem wzajemnego oddziaływania i związków pomiędzy człowiekiem a jego środowiskiem pracy.


W praktyce,  to dziedzina, która ma na celu znajdowanie optymalnych i najlepszych rozwiązań, tak aby system i otoczenie, w którym działa i funkcjonuje człowiek były dla niego jak najbardziej przyjazne. Ergonomia ma na celu  zhumanizowanie pracy poprzez takie zorganizowanie człowiekowi stanowiska, aby mógł on wykonywać pracę niskim kosztem biologicznym i jak najbardziej efektywnie”.
Arkadiusz Pietrzak z Samas Polska dodaje: "Ergonomia stanowiska pracy oznacza możliwość  dostosowania mebli do indywidualnych cech antropometrycznych użytkownika. Powszechnie znanym sposobem wyposażania miejsc pracy jest standaryzacja i unifikacja stanowisk. Wynika to z potrzeby estetycznej pracodawcy oraz faktu, że przestrzeń biurowa firmy stanowi jej  zewnętrzną wizytówkę. Jednocześnie stanowisko powinno być dopasowane do indywidualnych potrzeb każdego pracownika. Myślenie ergonomiczne stanowi próbę  dopasowanie zunifikowanych stanowisk do indywidualnych potrzeb”.
Zaś Aleksandra Krawsz z Kinnarps Polska wyjaśnia: ”Kinnarps, kierując się szwedzkim pragmatyzmem, dostrzega w ergonomii obszar, w którym zbiegają się interesy pracownika i pracodawcy. Taki typowy win-win project”.
Polscy producenci, dystrybutorzy oraz importerzy mebli biurowych zauważają dualizm dotychczasowych definicji ergonomii. Podkreślają jednak, iż problemy wynikające z tej nieostrości, skupiają się wokół kwestii związanych z opozycją rysującą się pomiędzy tym co jednostkowe a uystandaryzowane. Wszyscy posiadają także ściśle określoną wizję fotela, który spełnia wymogi współczesnej ergonomii. Daniel Trzaskoś z firmy Nowy Styl tak charakteryzuje jego główne cechy: "Najistotniejsze cechy „zdrowego” krzesła to pięć funkcji. W nowoczesnych fotelach zapewniają je określone systemy i mechanizmy:  regulacja głębokości siedziska,  wysokości oparcia i wsparcia lędźwi (funkcja up&down),  regulacja wysokości podłokietników oraz  wysokości  siedziska za pomocą gazowego podnośnika, a także ustawienie siły oporu oparcia”. Doktor Anna Vonhausen dyrektor marketingu firmy abc Formy Siedzenia zwraca uwagę na fakt, iż ergonomiczne stanowisko pracy powinna cechować „intuicyjność obsługi mechanizmów”, czyli swoista łatwość i oczywistość zastosowanych rozwiązań zaś „kluczową kwestią pozostaje możliwość dostosowania wszystkich parametrów siedziska, zagłówka i podłokietników bezpośrednio do potrzeb użytkownika”.


Zapytane przez redakcję "O&F" firmy zauważają ponadto duże zmiany, zachodzące w obszarze myślenia o ergonomii wśród polskich pracodawców. Wszyscy zgodnie odnotowują wzrost świadomości dotyczącej zagadnień ergonomicznych. Firmy zaopatrujące się w meble biurowe, poświęcają dużo czasu na dogłębną analizę organizacji stanowiska pracy. Zdają sobie bowiem sprawę z możliwości ograniczenia dzięki takim działaniom nieprzemyślanych oraz przypadkowych wydatków. Klienci coraz częściej oprócz względów finansowych w procesie  zakupu mebli do swojego biura kierują się wymogami ergonomicznymi, a zaprezentowana przez sprzedawcę koncepcja rozwiązania powierzchni staje się niejednokrotnie przewagą konkurencyjną, która decyduje o sukcesie transakcji. Aleksandra Krawsz z Kinnarps Polska dodaje: "W dobie kryzysu wzrasta znaczenie innowacyjności, a tę osiąga się przede wszystkim za pomocą ludzkich mózgów. Tak się składa, że funkcjonowanie naszego mózgu pozostaje pod wpływem wielu czynników fizycznych, przede wszystkim ruchu. Stąd konieczność pobudzającego, ergonomicznego otoczenia w pracy. Mądrzy managerowie wiedzą, że w czasie kryzysu, bardziej niż w okresie prosperity, to przede wszystkim ludzie, ich pomysłowość i morale, decydują o sukcesie firmy”.


Polskie firmy produkujące, dystrybuujące oraz importujące meble biurowe zauważają ponadto, iż początek myślenia o ergonomii rozpoczyna się często u klientów nie w momencie wyposażania powierzchni przeznaczonej do pracy, ale znacznie wcześniej – w trakcie projektowania budynku siedziby firmy.  W ten sposób można wziąć pod uwagę także i inne kwestie związane z ergonomią pracy, takie jak poziom hałasu w budynku, czy też prawidłowo zaprojektowane ciągi komunikacyjne. Elżbieta Gajowska z firmy Steelcase Polska zwraca uwagę na fakt, że: "o ergonomiczności miejsca pracy decyduje cały szereg elementów, między innymi odpowiednia ilość światła, akustyka czy też wentylacja”.  Na pytanie dotyczące powiązania kwestii ergonomicznych ze sferą ekonomii firmy działające na obszarze wyposażania stanowiska pracy w meble deklarują, iż związek ten jest niezwykle wyraźny. Jest on widoczny przede wszystkim w kwestiach dotyczących zdrowia pracowników, a więc przekłada się na wzmocnienie lub też niwelowanie absencji w biurze. Katarzyna Bukowiecka z Profim wyjaśnia: "Inwestycja w ergonomiczne krzesło skutkuje wieloma korzyściami. Jest to przede wszystkim funkcjonalność, komfort użytkownika oraz dobre zdrowie, a co za tym idzie – dobre samopoczucie. To powoduje, że pracownicy są bardziej skoncentrowani, lepiej mogą wykonywać swoją pracę, są bardziej efektywni i wydajni. Umożliwienie pracownikowi siedzenia w sposób dynamiczny, powoduje wolność jego ruchów, a to są idealne warunki do kreatywnego myślenia i kreatywnego działania”. Zaś Elżbieta Gajowska z firmy Steelcase dodaje: "Inwestycja w ergonomię przywiązuje pracownika do firmy, tym samym powoduje mniejszą rotację”. Wszyscy w swoich komentarzach pozostają zgodni co do kwestii dużego stopnia zwrotu z inwestycji w sferę ergonomii. Co ciekawe na polskim rynku nie istnieją badania obiektywnie potwierdzające tę tendencję, a kwestia mierzalności wartości z pozoru niemierzalnych stanowi ciekawe zagadnienie z punktu widzenia badań marketingowych.

Ostatnie pytanie ankiety skierowanej do firm z branży meblowej dotyczyło zagadnień skupionych wokół relacji jaka powstaje pomiędzy ergonomią a ekologią. Polskie firmy zajmują w tej kwestii także podobne stanowisko. Widzą bowiem dużą zależność zachodzącą pomiędzy tymi sferami. Arkadiusz Pietrzak z Samas Polska komentuje: "Wszystkie nasze ergonomiczne produkty poza certyfikatami bezpieczeństwa i zgodności z normami europejskimi posiadają dodatkowo certyfikaty ekologiczne EMAS, świadczące o możliwości przetworzenia wtórnego mebla w stu procentach. Każdy element naszych mebli można poddać takiemu wtórnemu przetworzeniu”.

W myśleniu dotyczącym kwestii ergonomii przenikają się trzy podstawowe zagadnienia. Kwestie dotyczące ekonomii, ekologii oraz spraw społecznych. Tworzą one spójną mozaikę tematów i tym samym pytań, jakie powstają podczas analizy i próby interpretacji zjawiska ergonomii we współczesnym społeczeństwie. Człowiek wraz ze wzrostem świadomości, innowacyjną organizacją swojego warsztatu pracy, a także przede wszystkim dzięki nieustannym zmianom, na które jest narażone jego otoczenie, modyfikuje także swoje podejście do kwestii wygody oraz  optymalizacji warunków wykonywania czynności zawodowych. Jest to złożony proces składający się z wielu zmiennych. Zbadanie ich zależności w wydzielonym okresie czasu wymaga wnikliwej obserwacji, na którą składa się nie tylko analiza nowości pochodzących ze świata medycyny, ale także interpretacja zjawisk zachodzących we współczesnej cywilizacji.